روشهای تعیین موجودی کالا
سلام دوستان عزیز!
بیایید صادق باشیم؛ انبارداری و تعیین موجودی کالا یکی از گیجکنندهترین بخشهای هر کسبوکاری است. وقتی کالاها از قفسه خارج میشوند، چطور بفهمیم کدام یک را باید در دفاترمان گرانتر یا ارزانتر ثبت کنیم؟ انتخاب روش ارزیابی موجودی، تصمیمی نیست که فقط بر کاغذ بماند؛ این انتخاب مستقیماً روی سود، مالیات و تصویری که از سلامت مالی شرکت به بیرون ارائه میدهید، اثر میگذارد. این مقاله دقیقاً برای همین است که پیچیدگیها را برایتان باز کند و با زبانی ساده، شما را با تمام روشهای اصلی آشنا سازد.
قبل از هر چیزی باید بدانیم که چه چیزی در انبار داریم. انبارگردانی به معنای شمارش فیزیکی تمام کالاهایی است که در پایان یک دوره مالی در محل فیزیکی شرکت موجود هستند. این عملیات یک ضرورت حیاتی است، زیرا بدون دانستن تعداد دقیق کالاها، هر روش ارزیابی که انتخاب کنیم، بر پایهای سست بنا خواهد شد. انبارگردانی به ما کمک میکند تا کسریها و اضافات را شناسایی کرده و موجودی دفتر را با واقعیت فیزیکی تطبیق دهیم.
فرض کنید در آخر سال مالی هستید و باید ببینید چقدر کالا در انبار مانده و ارزش آن چقدر است. این کار از نظر حسابداری خیلی مهم است؛ چون مستقیماً روی سود یا زیان شما تأثیر میگذارد.
مشکل کجاست؟
همان کالاهایی که در انبار دارید، ممکن است در زمانهای مختلف خریداری شده باشند؛ یعنی هر کدام قیمت خرید متفاوتی دارند. حسابدارها نمیتوانند هر کدام را با قیمت خرید دقیق همان روز حساب کنند. برای همین، روشهایی برای قیمتگذاری ابداع شده است.
این روشها باعث میشود:
اگر موجودی آخر دوره را درست قیمت نزنید، سود و زیانی که گزارش میدهید دقیق نیست و در نهایت، عملکرد واقعی کسبوکار شما زیر سؤال میرود. پس انتخاب روش مناسب برای قیمتگذاری موجودی کالا، یکی از فوت و فنهای اصلی مدیریت مالی است.
هر کدام از واحدهای اقتصادی بسته به نوع فعالیتی که دارند و ارزش موجودی کالاهایشان از روشهای مختلفی برای ارزش گذاری موجودی کالاها استفاده میکنند، از جمله این روشها میتوان به موارد زیر اشاره نمود:
این روش شاید سادهترین و منطقیترین فرضیه باشد. فرض بر این است که کالاهایی که زودتر وارد انبار شدهاند، زودتر هم از انبار خارج و فروخته میشوند (مانند صف نانوایی یا یک فروشگاه مواد غذایی که تاریخ انقضا دارد).
فرمول محاسبه موجودی کالا پایان دوره در روش فایفو
اگر مجموعه n بار خرید انجام داده باشد (آخرین خرید مرتبه n ام باشد)، فرمول محاسبه ارزش موجودی کالا پایان دوره به صورت زیر خواهد بود:
|
عنوان |
فرمول محاسبه |
|
ارزش موجودی کالا پایان دوره در روش فایفو |
(بهای تمام شده هر واحد در خرید n × واحد باقیمانده) + (بهای تمام شده هر واحد در خرید (n-1) × واحد باقیمانده) + ... |
این روش درست برعکس FIFO عمل کرده و فرض میکند کالایی که آخرین بار وارد انبار شده، اولین کالایی است که برای فروش برداشته میشود.
فرمول محاسبه موجودی کالا پایان دوره در روش لایفو
اگر مجموعه n بار خرید انجام داده باشد (آخرین خرید مرتبه n ام باشد)، فرمول محاسبه ارزش موجودی کالا پایان دوره به صورت زیر خواهد بود:
|
عنوان |
فرمول محاسبه |
|
ارزش موجودی کالا پایان دوره در روش لایفو |
(بهای تمام شده هر واحد در خرید اول × واحد باقیمانده) + (بهای تمام شده هر واحد در خرید دوم × واحد باقیمانده) + ... |
این روش، راهحل میانی و بسیار رایج است. به جای دنبال کردن مسیر تکتک واحدها، تمام کالاها در یک سبد بزرگ قرار میگیرند و یک میانگین کلی از هزینه به دست میآید.
بهای تمام شده کالای فروخته شده = تعداد کالای فروخته شده × قیمت هر واحد (بر اساس میانگین وزنی)
بهای تام شده موجودی کالای پایان دوره = موجودی کالای پایان دوره × قیمت هر واحد (بر اساس میانگین وزنی)
فرمول محاسبه موجودی کالا پایان دوره در روش میانگین موزون
نحوه ارزیابی موجودی پایان دوره در این روش در دو مرحله انجام میشود:
مجموع (تعداد واحد خریداری شده در هر مرحله×قیمت هر واحد) + (موجودی کالای اول دوره×قیمت واحد)
تعداد کل کالاهای آماده فروش
این روش بسیار دقیق است، اما فقط برای کالاهای خاصی کاربرد دارد.
در این روش تعیین بهای تمام شده کالای آماده فروش با توجه به نرخ گرانترین کالای وارده به انبار صورت میگیرد؛ بنابراین اولین کالاهای فروخته شده به عنوان گرانترین کالاهای موجود در انبار محسوب میشوند. این بیشترین نرخ تا زمانی که مواد با بالاترین قیمت تمام شود، ادامه خواهد داشت.
به بیان دیگر؛ در روش اولین صادره با گرانترین نرخ وارده:
البته یادتان باشد که این روش جزو روشهای پذیرفته شده در حسابداری مالی ایران نبوده و قابل تأیید سازمان مالیاتی کشور نیست.
در این روش، بهای تمام شده کالای فروخته شده از ارزش خرید آن به صورت مستقل مشخص میشود. به این معنا که کالا با توجه به قیمت خریداری شده به فروش نمیرسد، بلکه قیمت گذاری کالا بر اساس بهای تمام شده آخرین سفارش ثبت شده کالا صورت میگیرد.
مثلاً؛ اگر در انبار یک نوع کالا با دو نرخ خرید 700 و 800 موجود باشد و مجموع همین کالا به قیمت 950 دوباره سفارش داده شده باشد، بهای تمام شده کالای فروخته شده با نرخ 950 ثبت خواهد شد.
همانند روش قبلی، این روش هم جزو روشهای پذیرفته شده در حسابداری مالی ایران نبوده و قابل تأیید سازمان مالیاتی کشور نیست.
گاهی اوقات بعد از خرید کالا، در بازار قیمت آن از بهای پرداختی مجموعه کمتر میشود. در این شرایط، چنانچه واحد اقتصادی، ارزش موجودی کالای پایان دوره و کالای فروخته شده خود را با توجه به بهای تمام شده خود اعلام کند به صورتی که بالاتر از قیمت بازار باشد، با دو مشکل روبرو خواهد شد:
بنابراین، برای حل این مشکل، باید به صورت تفکیکی یا گروهی یا جمع موجودی، بهای تمام شده موجودی پایان دوره را با قیمت بازار مقایسه و هر کدام از قیمتها که پایینتر باشد را انتخاب و ثبت کرد.
|
روش |
مزیت اصلی |
عیب اصلی |
|
FIFO |
موجودی پایان دوره نزدیک به قیمت روز |
سود گزارش شده بالاتر از واقعیت (مالیات بیشتر) |
|
LIFO |
نمایش سود کمتر در نتیجه کاهش مالیات |
محاسبات پیچیده و نمایش سود مجموعه کمتر از میزان واقعی |
|
میانگین موزون |
سادگی و کم هزینه بودن |
بهای تمام شده با نرخ روز کالا تطبیق ندارد. |
|
شناسایی ویژه |
اصل تطابق درآمد و هزینه به درستی رعایت میشود. |
برای مجموعههای با تعداد کالای زیاد یا ورود و خروج زیاد کالا به انبار کارایی ندارد. |
برای پاسخ به این سؤال که کدام روش ارزیابی موجودی کالا، روشی کاربردی و مناسب است؟ باید بگوییم؛ با توجه به فعالیت اقتصادی و حجم پول در گردش مجموعه، استفاده از روشهای ارزیابی موجودی کالا، متفاوت خواهد بود.
سازمان مالیاتی، از بین این روشها، فقط روش شناسایی ویژه، روش میانگین موزون و روش فایفو را برای کالاهای گران قیمت میپذیرد؛ به همین دلیل، بنگاههای اقتصادی برای تعیین بهای تمام شده کالای پایان دوره بهتر است از این روشها استفاده نمایند. دیگر روشهای ارزیابی موجودی کالا نیز معمولاً برای اتخاذ تصمیمات مدیریتی به کار برده میشوند.
حسابداری مالی پایه، نقطه شروعی است که به شما میآموزد چگونه تراکنشهای روزمره کسبوکار را ثبت کنید تا در نهایت به این گزارشهای مهم مانند ترازنامه و سود و زیان برسید.
یادگیری حسابداری مالی پایه به شما امکان میدهد تا هر دادهای را که در هر کسبوکاری میبینید، تحلیل کرده و مسیر جریان پول را درک کنید. هدف، تجهیز شما به زبان مشترک تجارت است تا بتوانید عملکرد مالی یک شرکت را به طور مستند بسنجید.
انتخاب روش ارزیابی موجودی کالا، یک انتخاب استراتژیک است. چه بخواهید سودتان را بالا نشان دهید، چه بخواهید مالیات کمتری بپردازید یا صرفاً میخواهید کارتان ساده باشد، باید روشی را انتخاب کنید که هم با قوانین کشور سازگار باشد و هم با ماهیت کسبوکار شما همخوانی داشته باشد. با درک عمیق این تفاوتها، میتوانید مطمئن باشید که گزارشهای مالی شما نه تنها دقیق، بلکه هوشمندانه تنظیم شدهاند.
مرسوم است که می گویند: هر شخصی در زندگی خود به پزشک ،وکیل و حسابدار نیاز دارد. شرکت حسابگران تفکر برتر از ابتدا راه آموزش و تا انتهای راه که اشتغال به کار هست در کنار شماست.
